---

W trakcie warsztatu "Architektura Światło Przestrzeń", który odbył się 24 marca, w drugim dniu Targów ŚWIATŁO 2009, światowej sławy architekt i projektant Giampiero Peia wygłosił wykład „Światło jako materiał konstrukcyjny w architekturze i wnętrzach”. Spotkanie zostało zorganizowane w ramach corocznej konferencji organizowanej wspólnie z Izbą Architektów RP dla ok. 400 architektów z całej Polski. 

ŚWIATŁO i ARCHITEKTURA.

 

Le Corbusier pisał w swych rewolucyjnych postulatach zawartych w dziele "Ku architekturze " (1920): "Oczy są stworzone do oglądania form w świetle " […],

"architektura jest mądrą, skoordynowaną i wspaniałą grą brył w świetle". Pisał również "Architektura to tworzenie więzi emocjonalnych przy pomocy surowych materiałów". Zatem, Le Corbusier, jako jeden z pierwszych, stwierdził, że konceptualnie i pod względem czystej, emocjonalnej ekspresji, architektura jest grą światłocieni.

Aldo Rossi, w swej sztandarowej książce “Architektura miasta” mówił o koncepcji architektury, jako o natężeniu istniejącym pomiędzy uwarunkowaniami ludzkich potrzeb, a zdecydowanym zamysłem estetycznym.
 

 

Za sprawą procesu pozornego uproszczenia i syntezy obydwu koncepcji, możemy powiedzieć, że potrzeba sztucznego oświetlenia oraz rozwiązania, jakie przyniosło powszechne wykorzystanie energii elektrycznej, zastępującej lub dopełniającej światło dzienne, skłoniły nas do poszukiwania ekspresji na polu, którego rozwój nastąpił w wyniku konieczności.

Lecz nie zamierzam mówić o formach wyrazu, do zdefiniowania których przyczyniły się narzędzia techniki świetlnej, poprzez rozwój designu [wzornictwa], bądź też kształt narzędzi oświetleniowych.

Zajmiemy się samym “wzornictwem świetlnym”, jako materialnym i przestrzennym elementem architektonicznym, bez rygorystycznego technicyzmu, z punktu widzenia kalkulacji matematycznej danego efektu. Pomimo że pomiar światła daje rezultaty porównywalne, dopiero jego matematyzacja stanowi czynnik kontrolny.

 

Otóż, zawsze interesowała mnie analogia formy światła sztucznego i formy światła słonecznego, które przenika do wnętrza osłony.

Projekty opracowane w ostatnich latach charakteryzują się nieustannym poszukiwaniem identyfikacji przestrzennej poprzez zastosowanie światła pośredniego, ostrego, multiperforację powierzchni, prześwity, sztuczne odtworzenie zenitalnego światła rozproszonego, przefiltrowanego, załamującego się lub odbitego, a zwłaszcza w ścianach, podłogach i sufitach, barwnych bryłach wodnych (dla basenów i SPA), fasadach i bryłach architektonicznych wymodelowanych światłem.

Funkcja użytkowa danej przestrzeni wpływa na te cechy zarówno na poziomie efektu końcowego jak i pod względem szczególnego charakteru, jakiego nabiera wnętrze.  Specyficzna jakość oświetlenia jest w stanie określić formę danej przestrzeni.

 

Przykładowo, w dziedzinie handlu, rodzaj światła oraz wymagania, jakie musi ono spełniać, prowadzą do twórczego znajdowania lub łączenia różnych rozwiązań.

W dziedzinie ekspozycji produktów przemysłu samochodowego, niezmiernie wymagającej z punktu widzenia wymogów techniki oświetleniowej, w poszczególnych Corporate Image i Guide-lines, próbowałem eksperymentów na różnych rozwiązaniach, odpowiednich dla wytworzenia szczególnej atmosfery, spełniających przy tym minimalne wymogi, przede wszystkim, aby rozwiązać problem oślepiania spowodowany odbijającym się wielokrotnie światłem pochodzącym z punktowych źródeł światła. Ogólnie rzecz biorąc, mamy do czynienia z tym zjawiskiem przede wszystkim w przypadku najpopularniejszych obecnie karoserii metalizowanych, najczęściej czarnych i srebrnych.

W przypadku stoiska Chrysler Jeep, wykorzystano technikę dużych ław optycznych, używaną przez fotografów. Światło wydobywa się z podwieszonych lamp, o rozmiarach większych niż pojazdy. Dzięki temu karoserie samochodowe są jakby “zalane” obszernym strumieniem jednolitego światła i odbijają tylko jedno białe światło, jak na profesjonalnych fotografiach reklamowych i na ilustracjach czasopism drukowanych na papierze kredowym.

 

Dla wielu projektów dotyczących ogólnej przestrzeni publicznej, lecz także dla projektów prywatnych i mieszkaniowych, szkło i pleksiglas, wykorzystane, jako dyfuzory opalowe, a ostatnio sufity napinane [stretch ceiling] (można tu zacytować firmę Barrisol, która jako pierwsza rozpowszechniła swoje produkty) oraz tkaniny PCV wykorzystane, jako dyfuzory, pozwoliły na realizację wielkich powierzchni oświetlonych jednolitym światłem o dużym zastosowaniu, także w dziedzinie komunikacji i grafiki (w rzeczy samej, na tym polega technika kasetonów reklamowych, które widzimy na ulicach naszych miast). Zawsze wykorzystywano dużo świetlówek, które z punktu widzenia zużycia energii i czasu użytkowania są najtańsze. Jednak takie oświetlenie wytwarza ciepło i mimo wszystko wiąże się z wysokim kosztem gospodarowania odpadami i zanieczyszczeniem środowiska. Ponadto wymaga ono odpowiedniej odległości od powierzchni dyfuzji światła, co wiąże się z koniecznością zostawienia wolnego miejsca od tyłu. Niezbędnym warunkiem jest dostęp, w celu wymiany żarówek, czyszczenia powierzchni, itd.

 

Optyka soczewek pozwala uzyskać wiązki względnie intensywnego światła ze źródeł niezbyt silnych, takich jak diody elektroluminescencyjne (LED), także na znaczną odległość, albo tak, aby padały równomiernie na bryły lub powierzchnie o bardzo dużych proporcjach. I to jest fascynujące, nie tylko korzystne dla rozwoju tej energooszczędnej i niedrogiej technologii, przyjaznej środowisku naturalnemu oraz kompatybilnej praktycznie z każdym rodzajem urządzeń iluminotechnicznych.

 

W siedzibie BMW w Doha, w Katarze, zostały połączone dwa systemy: napinane sufity i taśmy z diodami elektroluminescencyjnymi LED prowadzone przez soczewki dostosowane ad hoc. Temat i cel były takie same jak w przypadku ekspozycji Chryslera, lecz inne były źródła światła. W ten sposób mogłem pokusić się o realizację oświetlonego nieba na całej przestrzeni 3500 metrów kwadratowych.

Aby osiągnąć natężenie 800 luksów w odległości 80 cm od ziemi, przy suficie o wysokości 8 metrów, trzeba było zintegrować oświetlenie stosując lampy metalohalogenkowe o odpowiedniej mocy, natężeniu, rozmieszczone w sposób przemyślany z punktu widzenia optyki i geometrii. Jednak głównym celem było wytłumienie zjawiska refleksu światła pochodzącego z tych źródeł oświetlenia punktowego (6 dla każdego pojazdu). Zastosowano system światła rozproszonego i równomiernego na całej powierzchni sufitu. Wygospodarowano przestrzeń pomiędzy płaskim sufitem a „falującym” pokryciem całej powierzchni. System na diody elektroluminescencyjne LED, o całkowitej mocy 55000W (15W na metr kwadratowy) pozwolił uzyskać doskonałe oświetlenie, ogromną oszczędność energii i znacznie zmniejszył emisję ciepła oraz zredukował ilość czynności konserwacyjnych.

 

W tej łatwo dostępnej przestrzeni, o wysokości od 2 do 4 metrów, można było zainstalować rusztowania i pomosty robocze, umożliwiające prace konserwacyjne wśród zawiłej gmatwaniny kanałów klimatyzacyjnych, rur, czujników od tryskaczy instalacji przeciwpożarowych, itp. Pomosty robocze są podstawową strukturą systemu wtórnego, który pozwala rozprowadzić odpowiednio opracowane taśmy z diodami elektroluminescencyjnymi LED RGBW, z wykorzystaniem zasad optyki, które pozwalają uniknąć cieni i uzyskać możliwie jak najbardziej równomierne światło.

 

Rezultatem było jednolite „niebo”, które „obmywa” pojazdy, niwelując refleksy światła. Udało się, przy pomocy nielicznych, pomocniczych lamp metalohalogenkowych, uzyskać przy ziemi natężenie światła rzędu 800 luksów, przy użyciu diod elektroluminescencyjnych LED o białym świetle rozproszonym, a także wykorzystać możliwość włączania różnokolorowych świateł, w godzinach zamknięcia. Uzyskano doskonałe symulacje błękitnego nieba, wschodu i zachodu słońca. Efekty te były widoczne na zewnątrz dzięki zupełnie przezroczystym ścianom budynku.

 

W tym samym Centrum handlowym, zaplanowaliśmy dwupoziomowy sklep jubilerski. Wszystkie gabloty zostały oświetlone światłami emitowanymi przez diody elektroluminescencyjne LED RGBA. Diody pozostawały niewidoczne, lecz zapewniały odpowiednie rezultaty dostosowane do prezentowanych wyrobów, w zależności od rodzaju kamieni i koloru biżuterii. Rubiny były oświetlone inaczej niż szmaragdy czy szafiry, podczas gdy dla diamentów i złota najkorzystniejsze było światło białe, itd. Każda witryna posiada system zdalnego sterowania zawierający automatyczne ustawienia lub możliwość ręcznej regulacji oświetlenia, aby dodatkowo uwydatnić cechy poszczególnych kamieni, przez grę świateł i odcieni kolorystycznych o różnym natężeniu.

 

W centrum handlowym Al Fardan Towers w Doha, udowodniono, zatem, w jaki sposób mikrotechnologia diod elektroluminescencyjnych LED stała się najnowszym osiągnięciem w dziedzinie źródeł światła zarówno dla małych powierzchni (sklep Jubilerski), jak dla obiektów w skali makro (siedziba BMW). Technologia ta daje nieskończone możliwości zastosowania, lecz kwestia pozostaje nadal otwarta, jeśli chodzi o wykorzystanie systemów oświetlenia na diody elektroluminescencyjne LED na dużych powierzchniach. Nie zajmuje ona zbyt wiele miejsca, nie wymaga dużych odstępów, jest energooszczędna, powstaje znikoma ilość ciepła, nie wymaga prac konserwatorskich i daje możliwość cyfrowej regulacji kolorów. W tym miejscu po raz pierwszy zastosowano ręczne regulatory koloru i natężenia światła przy użyciu dotykowej technologii “Fingertouch”. Umożliwiło to Klientowi proste i eleganckie regulowanie oświetlenia na całej przestrzeni.

 

Oto prawie przed rokiem zaczęliśmy dzielić się z włoskim przedsiębiorstwem (www.luxitalia.eu), możliwościami wykorzystania nowej technologii, która pozwala na zastosowanie cienkich paneli o grubości 8-10 mm i maksymalnych rozmiarach 3 m x 1, 5 m.

 

Technika ta zrodziła się z powszechnej już koncepcji umieszczania diod typu LED wzdłuż listew z materiału dyfuzyjnego, lecz dotychczas nigdy nie osiągano satysfakcjonujących rezultatów, zwłaszcza, jeśli chodzi o równomierność i moc oświetlenia.

 

W tym przypadku, za pomocą specjalnego algorytmu rozmieszczenia mikrodruków sitowych na zewnętrznej powierzchni specjalnego, akrylowego materiału, osiągnięto równomierne światło na brzegach i na środku listwy.

 

Technologia ta ma nieskończenie wiele zastosowań, dla przedmiotów lub przestrzeni, w których należy lub można wykorzystać grubość zaledwie 1 cm:

Obrazy świetlne, grafika i reklamy świetlne, lampy do oświetlenia sufitów lub ścian, które mają ograniczoną głębię, umieszczenie w materiałowych powierzchniach podwieszanych, wiszących lub pionowych, o niewielkiej grubości, takich jak podłogi i sufity mieszkań, stoły, drzwi, szafy, itp.

 

Nie trzeba zbyt wielu słów, aby wyobrazić sobie, że wraz z rozpowszechnieniem tego materiału nastąpią rewolucyjne zmiany, a przynajmniej wprowadzone zostaną znaczne innowacje w dziedzinie oświetlenia i powierzchni wykonanych z materiałów, które same staną się światłem.

Paradoksalnie, jeśli niemal każda powierzchnia bez trudu może stać się źródłem światła, stając się grubsza tylko o 10 mm, można byłoby właściwie wyeliminować żarówki, jako podstawowe źródło światła.

Skoro, jak mawiał Giò Ponti, światła miasta powstają głównie ze świateł przenikających z wnętrza budynków do zewnętrznej przestrzeni publicznej, możemy wyobrazić sobie, że w naszych domowych pieleszach wszystkie przedmioty mogą przekazywać światło, niekoniecznie ze swego wnętrza, ponieważ coś w nich przechowujemy, wykorzystujemy je do innych celów, lecz światło może wydobywać się z powierzchni lub obudowy tych przedmiotów.

 

To ogromny potencjał, nawet, jeśli myślimy o zagadnieniu jakości światła i o konieczności uzyskania dynamiki światła z punktu widzenia natężenia i barwy, na przykład w celu symulacji światła zewnętrznego lub jego kompensacji, zwłaszcza, aby zrekompensować liczbę godzin spędzonych w pomieszczeniu zamkniętym lub cierpienie psychiczne spowodowane brakiem naturalnego światła podczas miesięcy zimowych, w krajach położonych w obszarach skrajnych szerokości geograficznych.

 

Najnowsze badania Uniwersytetu Columbia, na podstawie dziesięcioletnich poszukiwań, przyniosły naukowe potwierdzenie walorów chromoterapii, o których mówi się już od lat: kolor czerwony jest pobudzający i stymuluje racjonalność, niebieski pobudza do twórczości, zielony pozwala się zrelaksować, itd.

Chodzi jednak o materiały kolorowe lub o barwne światło. Tymczasem barwne światło za bardzo narusza percepcję przedmiotów i przebywanie w takim świetle staje się nieprzyjemne. Natomiast jest rzeczą niemożliwą, w tej samej przestrzeni lub wobec tego samego przedmiotu, który pozostaje w danym wystroju w niezmienionej formie, uzyskać powierzchnie lub scenografie, które natychmiast dostosowywałyby się do barw, aby na żądanie wytworzyć taki, czy inny nastrój.

 

Technika cienkich paneli z systemem na diody elektroluminescencyjne LED RGB doskonale rozwiązuje wymogi przyrządów zmieniających kolor, także z tej zupełnie nowej perspektywy:

Wyobraźcie sobie, że drzwi szafy, albo podłoga, sufit, czy stół, zmieniają kolor, nie naruszając dominującego oświetlenia, naturalnego bądź sztucznego, lub silniejszego, zaakcentowanego oświetlenia powierzchni służącej do pracy bądź lektury, umożliwiając również szczególne funkcje podczas pracy (przynajmniej 250 luksów).

 

Pod względem dekoracyjnym (wystarczy pomyśleć o teksturach nakładanych na panele świetlne za pomocą klisz lub siatek przycinanych laserowo) w celu tworzenia ozdób świetlnych, technologie te oferują nieskończone możliwości zastosowania, od oświetlenia miejsc pracy, pomieszczeń publicznych i prywatnych, wind, po oświetlenie łazienek i kuchni. W tych ostatnich przypadkach połączenie z odpowiednimi materiałami, takimi jak Corian przejrzysty dla światła, uzupełniłoby symbiozę materiału i jego wewnętrznego światła.

 

Odniesienie do Corianu jest nie tylko pomysłem połączenia różnych zastosowań, lecz wyraźną analogią strategicznego celu, jakim jest rozpowszechnienie tego rodzaju oświetlenia:

Tak samo jak Corian, cienki panel świetlny mógłby stać się owym “materiałem-produktem”, który jest jedyny w swoim rodzaju i dobrze rozpoznawalny, lecz znajdujący zastosowanie w niezliczonych zastosowaniach o charakterze uniwersalnym.

 

Rozproszone światło, naśladujące powierzchnie okien lub wielkie otwory ukazujące wirtualne sklepienie nieba, mają również i tę zaletę, że eliminują optyczną ostrość oświetlenia punktowego, łagodząc cienie i dając światło bardziej równomierne i nie oślepiające.

 

Niemniej jednak, skoro dzięki słońcu architektura na zawsze pozostanie, jak mawiał Le Corbusier, grą światłocieni, możemy pokusić się o to, by wprowadzić słońce do wnętrz architektonicznych, nawet, jeśli na zewnątrz panuje mrok.

Poza tym, jeśli panele oświetleniowe zasilane będą modułami fotowoltaicznymi wykorzystującymi energię słoneczną, rzec by można, że obieg słońca został pomyślnie zakończony.

 

© Architetto Giampiero Peia
 

Nota biograficzna:

Giampiero Peia urodził się w roku 1961 w Lodi we Włoszech, a dyplom architekta uzyskał na wydziale architektury w Mediolanie.

W latach 1987-1994 był bliskim współpracownikiem i wspólnikiem w pracowni Ignazia Gardelli.

W roku 1995 otworzył Peia Associati Studio w Mediolanie – pracownię zajmującą się projektowaniem innowacyjnych rozwiązań, od architektury do wzorów przemysłowych.

Jego twórczość projektancka jest przepełniona duchem ciągłego poszukiwania i łączenia różnych dziedzin projektowania, odziedziczonym po współpracy z Gardellą.

W latach 1998, 1999 i 2000 Peia otrzymał nominację czasopisma Casabella jako jeden z 40 włoskich architektów w wieku “poniżej 50 lat”.

Wygrał szereg konkursów architektonicznych i stworzył wiele znakomitych projektów: budynki będące siedzibą takich firm, jak Film Master, Inferentia, Bain&Cuneo; ekskluzywny sklep Tad w Rzymie, nowe zakłady przemysłowe Getrag i Cisal, cmentarz w Ascoli Piceno, rozbudowa Ratusza San Donato Milanese, renowacja i przebudowa monumentalnego kompleksu Rocca Brivio w publiczne centrum kulturalne, ośrodek sportowy w Salsomaggiore. Projektował stoiska dla Virgilio, Fineco, Telecom, Roberto Baggio Sport, sklepy, wystawy i stoiska targowe dla Chrysler-Jeep oraz dla Tad i Cisal (dla tej ostatniej firmy Giampiero projektuje obecnie różnorodne wyroby łazienkowe).

W roku 2004 Giampiero Peia i Marta Nasazzi zaprojektowali wnętrza dla wystawy Andy Warhol Show podczas Triennale w Mediolanie, pomieszczenia te zostały wybrane przez Triennale do corocznej imprezy “otwartych drzwi”.

Oboje uczestniczyli również, wspólnie z MetroGramma i 5+1, w opracowaniu głównych planów zabudowy dla Pirelli Real Estate w Mediolanie i Florencji.

Aktualne w pracowni powstają następujące projekty: plan główny, apartamentowce i obiekty handlowe w Szanghaju i Kuala Lumpur; budynki mieszkalne w Mediolanie; Mediateca Comunale w Fidenza (OF-Orsoline Fidenza); kompleks turystyczny nad jeziorem Maggiore składający się z domów, hoteli, ośrodka sportowego, centrum konferencyjnego, restauracji i yachting clubu; nowy kompleks mieszkalny w rejonie Ex Ceramica w Laveno; oraz nowe Buddhist Italian Centre S.G. w rejonie Guardia di Sopra w Corsico.

Ponadto, w roku 2006 otworzono nowy ekskluzywny sklep TAD w Mediolanie.

Biuro Peia pracuje od 2005 roku nad projektem Alfardan Towers w Doha (Katar), który obejmuje między innymi innowacyjne podium handlowe z markowymi sklepami, restauracjami, salonem BMW, spa i basenem (122.000 m²).

W Doha, Giampiero Peia wraz ze swoją firmą wykonują projekty dla pierwszego budynku “The Oyster” na nowej wyspie “The Pearl”, projekt urbanistyczny UDC nad zatoką West Bay, oraz liczne wille prywatne.

W styczniu 2006 roku firmy Peia Associati i Arab Engineering Bureau przedstawiły swój projekt nowej siedziby Narodowego Banku Kataru na nabrzeżnym bulwarze Doha.

W roku 2006 Giampiero Peia i Marta Nasazzi otworzyli nowe biuro firmowe Peia Associati Srl pod adresem via Cadolini 30 w Mediolanie.

Trwają również prace nad kolejnymi projektami w Akrze (Ghana), które obejmują luksusowy hotel, nowy kompleks mieszkalny i jeden wielki salon wystawowy.

W Kotonu w Beninie budowany jest nowy kompleks mieszkalny składający się z 69 domów, luksusowe wille i hotel.

W listopadzie 2007 roku biuro wzięło również udział w konkursie na wieżowiec na Suk Al Thalath Al Gadeem w Trypolisie (Libia).


Źródło: Agencja SOMA